Erzurum'un e-dönüşüm verileri: rakamlar ne söylüyor?

Erzurum’da dijitalleşmenin neresindeyiz?

Erzurum'da işletmelerle e-imza, mali mühür ve elektronik belge ihtiyaçlarını konuşurken aynı soruya dönüyorum: Gerçekte hangi işi kolaylaştırmaya çalışıyoruz? Şehrin dijitalleşmesini değerlendirmek için işletme sayısı yararlı bir başlangıç. Fakat kaç işletmenin bulunduğunu bilmek, kaçının elektronik belgeleri düzenli kullandığını göstermiyor.

Bu yazıda GİB'in 2025 Faaliyet Raporu ile TOBB'un 2024 ve 2025 ekonomik raporlarını birlikte okuyorum. İnceleme tarihi 19 Eylül 2026; aşağıdaki rakamların dönemi ise tabloda ayrıca belirtiliyor. Böylece raporun yayımlandığı yıl ile verinin ait olduğu yılı karıştırmıyoruz. İlçe bazında e-belge kullanımını göstermek için ayrıca ölçüm gerekiyor; mevcut raporlar bu ayrıntıyı sağlamıyor.

Benim için bu sınırı açıkça koymak önemli. İşletmenin yatırımı, muhasebecinin iş planı veya yeni bir hizmetin kapasitesi, ölçülmemiş bir pazar büyüklüğüne dayandırılmamalı. Buna rağmen mevcut resmî verilerle işe yarayan sorular sorabiliriz.

2025’te Erzurum için açıklanan mükellef sayıları

GİB'in il bazlı tablosunda gelir vergisi, kurumlar vergisi ve KDV mükellefiyetleri ayrı sütunlarda yer alıyor. Bu ayrım korunmalı: aynı kişi veya kurum farklı vergi türlerinde mükellef olabilir. Sütunları toplayıp yeni bir işletme toplamı üretmek doğru olmaz.

KDV mükellefi sayısı da günlük fatura kesen işyeri sayısı değildir. Vergi türlerinin kapsamını raporda verildiği biçimiyle korumak gerekiyor. Gelir vergisi mükelleflerini yalnızca şahıs şirketi, kurumlar vergisi mükelleflerini yalnızca limited ve anonim şirket olarak saymak kapsamı daraltır ve yorumu değiştirir.

Yeni şirket sayısıyla dijital kullanım aynı şey değil

TOBB, Erzurum'da 2024 için 346, 2025 için 366 kurulan şirket bildiriyor. Bunlar yıllık kuruluş sayılarıdır; ilde faaliyetine devam eden bütün şirketlerin toplamı değildir. Ayrıca açılan ve kapanan şirketleri çıkarmak da tek başına istihdam, üretim veya net ekonomik büyüme hesabı vermez.

Kuruluş tablosundan şirketlerin hangi imza yöntemini kullandığını veya e-Fatura'ya hangi tarihte geçtiğini öğrenemiyoruz. Yeni kurulan her şirketi e-imza müşterisi saymak, kayıt istatistiğini satış tahminine dönüştürmek olur. Ticari araştırmada böyle bir varsayım kurulacaksa ayrıca sınanmalı; burada resmî sonuç gibi sunulmamalı.

Sizin gündeminiz yeni bir şirket kurmaksa, istatistik tablosundan sonraki adım ortakların imza ve başvuru hazırlığıdır. Erzurum’da MERSİS ve e-imza rehberinde kuruluş dosyası, kişisel sertifika ve sicil takibini ayrı ayrı ele alıyorum.

Türkiye toplamı bize hangi bağlamı sağlıyor?

GİB, 2025 yıl sonu için Türkiye genelinde e-Fatura uygulamasından yararlanan mükellef sayısını 1.937.308, e-Defter için 2.192.798 olarak açıklıyor. Bu ulusal göstergeler, elektronik uygulamaların ölçeğini anlamaya yardımcı oluyor. Erzurum için ölçülmüş bir kullanıcı sayısının yerine geçmiyor.

E-Fatura, e-Arşiv Fatura ve e-Defter farklı uygulamalar. Aynı mükellef birden fazlasında bulunabileceği için sayılarını toplayarak tekil kullanıcı toplamı oluşturamayız. Yerel sektör dağılımı, işletme yapısı ve uygulamalara geçiş şartları da ulusal ortalamadan farklılaşabilir. Yerel kullanım hesabı için aynı uygulamaya ait, aynı dönemde toplanmış Erzurum verisine ihtiyaç var.

Henüz cevaplayamadığımız sorular

İncelediğim raporlar Erzurum ilçelerinde e-Fatura kullanımını, sektörlere göre aktif kullanıcıları veya işletmelerin kurulum sorunlarını birlikte göstermiyor. Bu, şehirde dijitalleşme olmadığı anlamına gelmez; söz konusu sorular için bu kaynakların yeterli olmadığı anlamına gelir.

Aynı nedenle Erzurum'un bölge ortalamasından hızlı dijitalleştiğini de bu tablolardan çıkaramam. Karşılaştırma için aynı tarih, aynı uygulama ve aynı tanımla üretilmiş il verileri gerekir. Ticari destek taleplerimiz ise bütün Erzurum'u temsil eden bir örneklem değildir. Kendi müşterilerimizde gördüğümüz bir güçlüğü şehrin tamamının alışkanlığı gibi anlatmamak gerekir. Bu ayrımı Erzurum’da göç ve ekonomik durgunluk değerlendirmesinde de koruyorum; işletme gözlemiyle şehir geneline ilişkin açıklama aynı kanıtı gerektirmez.

• İl ve ilçe bazında uygulama kullanıcı sayısı için karşılaştırılabilir resmî seri var mı?
• Kayıtlı olmak ile uygulamayı düzenli kullanmak ayrı ölçülüyor mu?
• Aynı işletmenin birden fazla kayıtla sayılması engellenmiş mi?
• Veri güncellenirken kapsam veya sayım yöntemi değişmiş mi?

İşletmeniz bu veriden nasıl yararlanabilir?

Bir işletme için şehrin kullanım oranından daha acil soru, kendi işleminin hazır olup olmadığıdır. Mali müşavirinizle hangi uygulamanın sizi ilgilendirdiğini belirledikten sonra temsil yetkisi, sertifika, yazılım, arşiv ve sorumlu kişi başlıklarını tek listede toplamanızı öneriyorum. Zorunluluk değerlendirmesi faaliyet ve güncel düzenlemeye göre yapılmalı.

Örneğin çalışanınız belgeyi hazırlıyor ama son onay sizden bekleniyorsa, e-imzanın mevcut olması sürecin tamamlandığını göstermez. İmzalayan kişinin erişimi, bilgisayarındaki kurulum ve gönderim sonucunun nereden takip edileceği de netleşmeli. E-imza ile mali mühür arasındaki farkı bu iş bölümünü kurmadan önce inceleyebilirsiniz.

Elektronik belge türü konusunda da e-Fatura ve e-Arşiv karşılaştırması başlangıç sağlayabilir. İstatistik tablosu ürün seçtirmez; doğru soruyu sormamıza yardımcı olur. Günlük takibi hâlâ defterle yürütüyorsanız esnaf için yazılıma geçiş rehberinde stok veya cari takibinde dar kapsamlı bir denemeyi nasıl hazırlayabileceğinizi anlatıyorum.

Daha yararlı bir yerel araştırma nasıl kurulabilir?

Erzurum için yeni bir araştırma hazırlasaydım, önce işletmelerin hangi sorunu cevaplamak istediğini belirlerdim. Kurulum desteği mi, belge hazırlama süresi mi, arşivden eski kayıt bulma mı? Örneklemin seçimi ve soru formu buna göre kurulmalı. Yalnızca gönüllü cevap veren müşterilerden oluşan bir çalışma, sınırlılığı belirtilerek yayımlanabilir; bütün il adına konuşamaz. Bu ölçümü ortak bir projeye dönüştürmek için Erzurum 2030 çalışma önerisindeki sorumlu, veri kaynağı ve değerlendirme adımlarını başlangıçta belirleyebiliriz.

Bireysel müşteri bilgisini yayımlamadan, tanımları açık toplu sonuçlar üretmek mümkün. Araştırma tarihini, kapsanan sektörleri, cevap sayısını ve sorunun nasıl sorulduğunu belirtmek gerekir. Sonraki ölçümde aynı yöntem kullanılırsa karşılaştırma daha anlamlı olur. Benim görmek istediğim yerel veri, işletmenin hangi hazırlığa ihtiyaç duyduğunu anlamasına yardımcı olmalı. Bu ihtiyaçların yerel uzmanlar için nasıl somut işe dönüşebileceğini Erzurum’da sürdürülebilir yazılım işi oluşturma yazısında tartışıyorum.

Rakamın ardından kendi hazırlığınıza bakın

Bu tablo Erzurum'daki ticari hareketin bir bölümünü görünür kılıyor. Elektronik süreçlerin kalitesini ise işletmenin kendi iş akışında değerlendirebiliriz: belge bulundu mu, yetkili kişi işlemi tamamladı mı, hata tekrar ediyor mu, yeni çalışan aynı işi yardım almadan anlayabiliyor mu?

E-dönüşüm desteği kapsamında ihtiyaç konuşurken benim önemsediğim başlangıç da budur. Erzurum merkezde kurulum ve teknik destek ihtiyacınızı, kullandığınız uygulama ve durduğunuz aşamayla birlikte anlatmanız yeterli. Görüşmeye bu somut bilgilerle başladığımızda hangi hazırlığın eksik olduğunu birlikte değerlendirebiliriz.

Mali müşavir veya muhasebeci olarak müşterilerinizin e-imza, KEP ve mali mühür teminini de yürütmek istiyorsanız Erzurum’daki ofislere yönelik çözüm ortaklığını inceleyebilirsiniz. Görüşmede müşteri sayısından önce başvuru takibi, teslimat ve teknik destekte kimin hangi işi üstleneceğini netleştirelim.